Meryem Ana Evi: Bir Vizyonun Peşinden Bulunan Hac Yeri
Meryem Ana Evi Efes yakınında: Emmerich'in vizyonları, 1891'de bulunuşu, üç papanın ziyareti ve Kilise'nin sahiciliğe dair kararsızlığı.
Meryem Ana Evi, Efes yakınında, Bülbül Dağı'nın yamacındaki küçük bir taş yapı. Selçuk'a yaklaşık 7 km uzaklıkta; Katolik Kilisesi'nin Meryem'in son yıllarını geçirdiğine inanılan bir ev olarak ziyaret ettiği, ama sahiciliğine karar vermediği bir yer. Hristiyanlar kadar Müslümanlar da burayı ziyaret ediyor.
Evin hikâyesi alışılmadık bir yoldan başlıyor: Almanya'da yatağa bağlı bir rahibe, vizyonlarında Efes yakınındaki bir evi tarif etti; bu tarif yıllar sonra İzmir'den gelen iki Lazarist rahibi bu dağa getirdi (ilk tanımlamayı 1881'de bir başka rahip yapmıştı). Bu yazı o zincirin kaynaklarda nasıl anlatıldığını, kimin neyi söylediğini ve neyin kanıtsız kaldığını ayırıyor.
Kısaca
- Konum: Bülbül Dağı (antik adıyla Koressos), Selçuk'a Wikipedia ve Yeni Asır'a göre yaklaşık 7 km (Küre Ansiklopedisi 12 km veriyor).
- Keşif: Temmuz 1891'de Lazarist rahipler (Wikipedia'ya göre 29 Temmuz'da Poulin ve Jung); Fransız rahip Julien Gouyet ise 1881'de bir yapıyı Emmerich'in tarif ettiği ev diye tanımlamıştı.
- Papalar: VI. Paulus (26 Temmuz 1967), II. Jean Paul (30 Kasım 1979), XVI. Benedictus (29 Kasım 2006).
- Kilisenin tutumu: Hiçbir zaman sahiciliği resmen ilan etmedi.
- Ayrıca: 431'deki Efes Konsili, Meryem'e "Theotokos" unvanını verdi.
Tarihçe
Bir rahibenin vizyonları
Anne Catherine Emmerich (1774–1824), Almanya'nın Dülmen kentinde yatağa bağlı bir Augustinus rahibesiydi. Vizyonlarında Meryem'in hayatına ve Efes'teki bir eve ilişkin ayrıntılar gördüğünü söyledi. Şair Clemens Brentano Dülmen'de beş yıl kalıp bu anlatıları not etti; Brentano'nun tutanaklarından derlenen kitap, Emmerich'in ölümünden sonra, 1852'de Münih'te yayımlandı. Emmerich, II. Jean Paul tarafından 3 Ekim 2004'te beatifiye edildi. 1892'de beatifikasyon dosyası sunulduğunda Brentano'nun belgelerinin incelenmesi, anlatıları zenginleştirmiş olabilecek apokrif İncil kaynakları, haritalar ve seyahat rehberleri bulunduğunu gösterdi.
1881 ve 1891: ev bulunuyor
18 Ekim 1881'de Fransız rahip Julien Gouyet dağdaki küçük bir taş yapıyı Emmerich'in tarif ettiği ev olarak belirledi, ama çoğu kişi bunu ciddiye almadı. 29 Temmuz 1891'de İzmir'den gelen Lazarist misyonerler Peder Poulin ve Peder Jung yapıyı yeniden buldu; Rahibe Marie de Mandat-Grancey onları teşvik etmişti. Dört duvarlı, çatısız harabeye bölgedeki Şirince köylüleri uzun zamandır "Panaya Kapulu" ("Bakire'nin kapısı") diyordu ve hac ziyaretleri yapıyordu. Hac yerinde Meryem'in göğe alınışının kutlandığı 15 Ağustos'ta toplanılır.
Yeni Asır'ın 2019 tarihli haberi ayrıntıyı biraz farklı veriyor: habere göre İzmir'deki Fransız Koleji'nin müdürü Lazarist rahip Poulin kendisi gidemeyince iki rahibi ve iki Katolik meslekten olmayanı Efes'e gönderdi; grup 27 Temmuz 1891'de yola çıktı, Değirmendere ve Çamlık'a yanlış yönlendirildikten sonra tütün ekilen bir platoda harap bir ev buldu. Aynı haber, 20 Mayıs 1896'da ilk ayin ve ziyaretin yapıldığını (600 kişiyle) ve 1898'de Lazarist rahiplerin yol boyunca zeytin ağacı diktiğini yazıyor. Küre Ansiklopedisi'ne göre rahiplerin bulduğu ev ile çevresindeki 919 dönümlük arazi satın alınıp Fransız uyruklu Lazarist başrahip M. Joseph B. Gabriel adına Kuşadası tapu sicilinde tescil edildi. Evin kökeni de tartışmalı: bazılarına göre bölgedeki ilk Hristiyan topluluğa ait, bazılarına göre 431 Efes Konsili'nden sonra Meryem adına yapılan binalardan biri.
Rahibe Marie alanın satın alınması, onarılması ve korunmasından 1891'den 1915'teki ölümüne kadar sorumluydu; alanı bugün 1955'ten beri kesintisiz var olan Amerikan Efes Derneği (George B. Quatman Vakfı) onarıp koruyor.
Kilise yetkililerinin tutumu da adım adım gelişti: Papa XIII. Leo 1896'da ilk hac ziyaretini kutsadı ve olumlu bir tavır aldı, XII. Pius 1951'de evi "Kutsal Yer" ilan etti, XXIII. Ioannes bu ayrıcalığı kalıcı kıldı. Kilise sahiciliği hiçbir zaman resmen ilan etmedi; bunun nedeni yeterli bilimsel kanıt bulunmaması olarak gösteriliyor. "Kutsal Yer" ilanının tarihi kaynaklarda uyuşmuyor: Wikipedia 1951'i verirken Küre Ansiklopedisi VI. Paulus'un 1967'deki ziyaretinde "resmî kutsal hac mahalli" ilan ettiğini yazıyor.
Tartışma: Efes mi, Kudüs mü?
Meryem'in "göçüşü"nün Efes'te olduğunu söyleyen geleneğin 12. yüzyıldan geldiği, Kudüs geleneğinin ise daha eski olduğu söyleniyor. Şüpheciler Efes bağlantısının ancak 12. yüzyılda ortaya çıktığını, daha eski kilise yazarlarının Meryem'in son yıllarını Kudüs'te geçirdiğini söylediğini belirtiyor; yandaşlar ise Efes'teki 5. yüzyıl Meryem Kilisesi'ne işaret ediyor. Yuhanna 19:18–30'a dayanan bağ, Meryem'in orada yaşadığını güçlü biçimde kanıtlamıyor.
431: Theotokos
Efes'in Meryem'le asıl bağı başka bir olaya dayanıyor. İmparator II. Theodosius'un çağırdığı Efes Konsili 22 Haziran–31 Temmuz 431'de, Efes'teki Meryem Kilisesi'nde toplandı. Konsil, Meryem'e "Theotokos" (Tanrı'yı doğuran) unvanını verdi; Konstantinopolis Patriği Nestorius ise bu unvanı reddedip "Christotokos" (Mesih'i doğuran) demeyi tercih ediyordu; konsil onun öğretisini sapkın saydı ve görevinden aldı.
Üç papa
Papa VI. Paulus 26 Temmuz 1967'de evi ziyaret etti; II. Jean Paul 30 Kasım 1979'da, XVI. Benedictus 29 Kasım 2006'da, Türkiye'ye dört günlük ziyareti sırasında geldi. EWTN'in aktardığına göre VI. Paulus 25 Temmuz 1967'de Türkiye'ye geldi; İzmir'in ardından Efes'te Meryem'in evini ziyaret etti. Aynı haber, seyahati İstanbul'a, şehrin adı Konstantinopolis iken yapılandan bu yana ilk papalık ziyareti olarak anıyor.
Hristiyanlık ve İslam
Meryem Müslümanlar için de saygın bir figür. Kuran'da adıyla anılan tek kadın o; 19. sure (Meryem suresi) onun adını taşıyor. Ev Müslümanlarca da saygıyla ziyaret ediliyor. Yeni Asır'a göre Meryem hakkındaki Kuran ayetleri, Müslümanların ona duyduğu saygıyı yansıtmak için İzmir valisinin isteğiyle 1985–1986'da alana konuldu.
Ne görülür
Ev ve ayrım çizgisi
Küçük taş yapı bugün bir şapel olarak kullanılıyor. Restore edilen bölüm özgün kalıntılardan kırmızı bir boya çizgisiyle ayrılmış. Yani ziyaretçi gözle hangi bölümün eski, hangisinin sonradan eklendiğini görebilir.
Su ve dilek duvarı
Evin yakınında su sarnıcı (levhada "Su Sarnıcı") ve kaynakların geldiği kemerli bir duvar var. Gelenek, Meryem'in dinlendiği küçük odadan bir zamanlar akan suyun bugünkü içme çeşmesine uzandığını söyler; ayrıca ziyaretçilerin dileklerini yazıp bağladığı bir dilek duvarı duruyor.
Heykel ve ayin
Alanda Meryem'in bir bronz heykeli var; kaidesinde Fransızca bir yazıt ve 1867 tarihi okunuyor. 15 Ağustos'ta ev yakınında açık hava ayini yapılıyor; 2023'e ait bir fotoğraf bunu gösteriyor.
Rotada
Meryem Ana Evi, Ege Kıyıları rotasının altıncı anlatısı. Önceki durak Efes, sonraki durak Güvercinada. Rotada ardından Priene, Milet ve Didyma gelir.
Sık sorulanlar
Meryem Ana Evi gerçekten Meryem'in evi mi? Kesin olarak bilinmiyor. Katolik Kilisesi sahiciliği hiçbir zaman resmen ilan etmedi. Eleştirmenler Efes geleneğinin 12. yüzyılda ortaya çıktığını söylüyor; yandaşlar Efes'teki 5. yüzyıl Meryem Kilisesi'ne işaret ediyor.
Ev nasıl bulundu? Almanya'da yatağa bağlı bir rahibe olan Anne Catherine Emmerich'in vizyonlarına dayanarak. Bu anlatılar Brentano tarafından yazıya geçirildi ve 1852'de yayımlandı. Julien Gouyet 1881'de, Lazarist rahipler 1891'de (Wikipedia'ya göre 29 Temmuz'da) yapıyı belirledi; ayrıntılar kaynaklara göre değişiyor.
Efes Konsili Meryem için ne yaptı? 431'de toplanan konsil Meryem'e "Theotokos" unvanını verdi ve Nestorius'un öğretisini mahkûm etti.
Papalar buraya geldi mi? Evet: VI. Paulus (26 Temmuz 1967), II. Jean Paul (30 Kasım 1979) ve XVI. Benedictus (29 Kasım 2006).
Müslümanlar burayı ziyaret ediyor mu? Evet, Müslümanlar da evi saygıyla ziyaret ediyor. Meryem, Kuran'da adıyla anılan tek kadın ve 19. sure onun adını taşıyor.
Kaynaklar
- Wikipedia: House of the Virgin Mary
- Wikipedia (Türkçe): Meryem Ana Evi
- Wikipedia: Council of Ephesus
- Wikipedia: Mary in Islam
- Yeni Asır: Rüyayla keşfedilen kutsal ev (2019)
- Küre Ansiklopedisi: Bülbüldağı
- EWTN News: Remembering Pope Paul VI's historic visit to Turkey